Bana Geliştirici Editör Mü Lazım? Nasıl Anlarım?

Birçok yazar, dosyasını bitirdiğinde aslında en zor kısmın geride kaldığını düşünür. Oysa çoğu zaman asıl süreç tam da orada başlar. Çünkü bir metni yazmakla, o metnin gerçekten çalışıp çalışmadığını görmek aynı şey değildir. İşte bu yüzden pek çok kişi “Benim redaksiyona mı ihtiyacım var, yoksa geliştirici editöre mi?” sorusunu geç fark eder. Özellikle de metniyle duygusal bağ kurmuş bir yazar için problemi görmek neredeyse imkânsız hale gelir.

Aslında bunun bazı çok net belirtileri vardır. Örneğin hikâyenizde güzel sahneler olmasına rağmen bir şey “eksik” hissediliyorsa… Karakterler ilginç görünse bile okuyucuda iz bırakmıyorsa… Bölümler akıyormuş gibi durmasına rağmen tempo bir yerde sürekli düşüyorsa… Final mantıklı ama vurucu değilse… Büyük ihtimalle sorun yazım hataları değil, yapısal meselelerdir. İşte geliştirici editör tam burada devreye girer. Çünkü geliştirici editör metnin cümlelerini değil, omurgasını inceler.

Çoğu yazarın düştüğü en büyük yanılgı şudur: “Dilimi düzeltirsem kitap toparlanır.” Oysa bazen sorun tek bir cümlede değil; karakter motivasyonunda, sahne sıralamasında, vaat edilen duygunun karşılanmamasında ya da hikâyenin ne anlatmak istediğini tam bilememesinde yatar. Bir roman teknik olarak temiz olabilir ama yine de okurda hiçbir etki bırakmayabilir. Çünkü okur çoğu zaman kusursuz cümleleri değil, hissettirdiği şeyi hatırlar.

Geliştirici editör, metne dışarıdan bakan ilk gerçek okurdur diyebiliriz. Ama sıradan bir okur gibi “beğendim” ya da “sıkıldım” demekle yetinmez. Nerede koptuğunu, neden koptuğunu, hangi karakterin neden çalışmadığını, hangi sahnenin aslında hikâyeye hizmet etmediğini görmeye çalışır. İyi bir geliştirici editör bazen yazarın aylarca fark etmediği problemi birkaç sayfada yakalayabilir. Çünkü mesele yalnızca yazmak değil; anlatının kendi içinde gerçekten yaşayıp yaşamadığını anlayabilmektir.

Belki de en önemli soru şudur: Metniniz bittikten sonra siz hâlâ sadece kelimeleri mi düzeltmeye çalışıyorsunuz, yoksa içinizde sürekli “Bir şey tam oturmuyor” hissi mi var? Eğer ikinciyi hissediyorsanız, muhtemelen ihtiyacınız olan kişi bir redaktörden önce geliştirici editördür. Çünkü bazı metinlerin ihtiyacı makyaj değil, derin bir yapısal aynadır.